Wat krijg je als je de absolute meesters van het moderne point-and-click-genre zo’n tien jaar laat sleutelen aan waar zij het beste in zijn? Dan krijg je Phonopolis. Amanita Design, de Tsjechische studio achter pareltjes als Machinarium en Samorost, hebben er weer eentje afgeleverd.


Knippen en plakken
Phonopolis is een dystopische stad waar de Leider via overal hangende luidsprekers de gedachten van zijn inwoners stuurt. Het is een dictator die geen tegenspraak duldt. Zodra een arbeider even stopt met werken schalt er direct een gebrul door de speakers om weer aan de slag te gaan. Felix, een vuilnisman, struikelt bij het opruimen van oude troep over een koptelefoon die het kabaal van deze Leider blokkeert waardoor hij eindelijk zijn eigen gedachten weer eens hoort. Hij blijkt daardoor de enige te zijn die immuun is voor de hersenspoeling, en al snel ontdekt hij dat de Leider van plan is om met de zogenaamde Absolute Toon de laatste restjes vrije wil van de bevolking weg te vagen. Uiteraard is Felix de enige die daar een stokje voor kan steken.


Wat waarschijnlijk als eerste opvalt is de grafische stijl. Phonopolis is namelijk echt waanzinnig om te zien. Alles is van karton en papier. Echt alles: de gebouwen, de personages, de rookpluimen, en zelfs de vogels die langs komen vliegen. De ontwikkelaars hebben echte kartonnen modellen gebouwd, beschilderd en vervolgens gescand en geanimeerd. Je ziet de vouwen, de scheurtjes, de vlekken, alsof iemand met vieze vingers een diorama in elkaar heeft geknutseld. Het resultaat is een stop-motion-stijl die je nergens anders ziet, en je kunt het hele proces zelfs terugzien in een making-of video die bij de game zit. De stad voelt bovendien aan als een levende Waar is Wally?-tekening: overal zitten kleine dingetjes die mooi bewegen wanneer je erop klikt. Het doet sterk denken aan iets dat je rond half vijf ’s middags op Villa Achterwerk zag langskomen, tussen een verloren aflevering van Robbedoes & Kwabbernoot en Purno de Purno in. Alleen dan met een laagje somberheid die je alleen in het Oostblok aantreft.

Ook de muziek is weer dik in orde, zoals we van Amanita gewend zijn. Tomáš Dvořák, een experimentele muzikant uit Praag, heeft vier jaar van zijn leven opgeofferd om te zorgen dat Phonopolis er niet alleen gelikt uitziet, maar dat ook klinkt, en dat hoor je. De soundtrack is echt fenomenaal en sluit perfect aan bij wat er gebeurt op het scherm. Composities veranderen naadloos mee met de acties die je Felix uit laat voeren, en zelfs de kakofonische tonen wanneer er iets finaal misgaat passen perfect bij de fragiele kartonnen wereld van Phonopolis.


Papieren puzzels
Een point-and-click-game zou geen point-and-click-game zijn zonder puzzels, en ook deze zijn weer ijzersterk. Zelden voelen ze aan als simpele ‘sleutel-in-het-slot’-puzzels zoals we die vaak zien in het genre. Vaak mag je aan de slag met een scherm vol bewegende onderdelen, waardoor het soms bijna voelt alsof je een fysieke puzzeldoos probeert op te lossen. Bij een aantal puzzels duurde het even voordat het kwartje viel en ik doorhad wat ik moest doen, maar nooit voelde het oneerlijk of zat ik lang vast. De game geeft je gelukkig nooit direct de antwoorden, maar als je even vastzit of niet weet waar je naartoe moet, wijzen prachtig getekende posters in de omgeving of Felix' interne monoloog je voorzichtig de goede richting in.

Deze game heeft een aantal van mijn favoriete puzzels in Amanita’s games, zoals het aansturen van een Rube Goldberg-achtige machine in een keuken waarmee je puddingen maakt om een grote gloeilamp op te laten stuiteren en veilig beneden te krijgen. Helaas kon ik bij een bepaalde puzzel op een gegeven moment niks meer doen omdat de game niet meer reageerde op waar ik op klikte, maar doordat de game na elke puzzelkamer automatisch opslaat, was ik gelukkig nauwelijks progressie kwijt.


Phonopolis is geen lange game. Zelf deed ik er zo’n drieënhalf uur over. Ergens wel jammer, want ik had graag veel langer in deze handgemaakte wereld rondgezworven. Maar die paar uren die je krijgt zijn gevuld met zoveel liefde, passie en ambacht dat het voelt alsof je een heel weekend in een kartonnen museum hebt doorgebracht. Dit is een game gemaakt door mensen met een hart voor videogames. Speelbare kunst in de meest pure vorm van het woord en daarmee een van de mooiste puzzelavonturen van de afgelopen jaren. De game is vooralsnog alleen te spelen op pc en Mac, maar speelt al prima met een controller dus zal ongetwijfeld nog naar consoles komen.

Conclusie
Phonopolis bracht mij weer even terug naar dat moment tussen het einde van de schooldag en het avondeten in. Televisie aan, een roze koek in de knuistjes, en gepuzzeld kijken naar de vreemde korte films die de VPRO me weer voorschotelde. Door zijn slimme puzzels en waanzinnige audiovisuele presentatie is Phonopolis niet alleen een knutselwerk, maar ook een waar meesterwerk. Hopelijk hoeven we alleen niet weer tien jaar te wachten op het volgende point-and-click-werk van Amanita.